Novi Zakon o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti (2026): proširen sanitarni nadzor i nove obaveze za poslodavce

Skupština Crne Gore donijela je Zakon o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti („Službeni list Crne Gore“, br. 002/26 od 09.01.2026), kojim se na sveobuhvatan način uređuje sistem prevencije, nadzora i suzbijanja zaraznih bolesti na teritoriji Crne Gore.

Ovim zakonom definišu se mjere za sprječavanje nastanka i širenja zaraznih bolesti, rano otkrivanje i epidemiološko praćenje, sprovođenje javnozdravstvenih mjera, kao i odgovor države na ozbiljne prekogranične prijetnje zdravlju biološkog porijekla. Istovremeno, zakon značajno proširuje obaveze privrednih subjekata i institucija koje posluju u djelatnostima od javnozdravstvenog značaja.

Danom stupanja na snagu novog zakona prestaje da važi prethodni Zakon o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, čime se uvodi modernizovan i sistemski pristup sanitarnom nadzoru.

Proširen pojam objekata pod sanitarnim nadzorom

Jedna od najvažnijih novina odnosi se na redefinisanje i proširenje pojma objekata pod sanitarnim nadzorom. Novi zakon uvodi širi pristup koji obuhvata znatno veći broj djelatnosti nego ranije.

Pod sanitarnim nadzorom sada se nalaze objekti u kojima se obavlja:

• zdravstvena djelatnost,
• proizvodnja i promet ljekova, medicinskih sredstava i kozmetičkih proizvoda,
• rukovanje hranom u svim fazama proizvodnje, prerade i distribucije,
• turistička i ugostiteljska djelatnost,
• javno snabdijevanje stanovništva vodom za piće,
• usluge njege i uljepšavanja tijela i nemedicinske intervencije koje narušavaju integritet kože,
• vaspitno-obrazovna djelatnost i kolektivni smještaj djece, odraslih i starih lica,
• kultura, sport i rekreacija,
• javni saobraćaj.

Posebno je značajno što se po prvi put jasno obuhvataju objekti u kojima se rukuje hranom kroz čitav lanac proizvodnje i distribucije, kao i kompletan sektor turizma i ugostiteljstva, koji imaju direktan uticaj na javno zdravlje.

Opšte mjere zaštite – obaveza kontinuiranog sprovođenja

Zakon uvodi obavezu stalnog sprovođenja opštih mjera zaštite od zaraznih bolesti u svim objektima pod sanitarnim nadzorom, ali i drugim javnim prostorima.

Ove mjere podrazumijevaju prvenstveno:

• obezbjeđivanje adekvatnih higijenskih i sanitarno-tehničkih uslova u skladu sa WASH planom,
• redovnu mikrobiološku kontrolu površina, opreme, vazduha i ruku zaposlenih,
• kontinuirano sprovođenje preventivne dezinfekcije,
• sprovođenje mjera dezinsekcije i deratizacije.

Naglasak zakonodavca stavljen je na prevenciju, odnosno na svakodnevno održavanje higijenskih standarda kao osnovne linije zaštite javnog zdravlja.

Obavezna obuka zaposlenih o higijeni i zaštiti od zaraznih bolesti

Posebno važna novina odnosi se na obaveznu edukaciju zaposlenih koji rade u djelatnostima pod sanitarnim nadzorom, naročito u sektoru hrane, turizma, usluga i zdravstvenih djelatnosti.

Poslodavac je dužan da:

• obezbijedi obuku zaposlenima prije početka rada,
• ponovi obuku najmanje svakih pet godina,
• čuva sertifikat o sprovedenoj obuci u poslovnim prostorijama,
• sertifikat učini dostupnim sanitarnom inspektoru na zahtjev.

Obuke sprovode Institut za javno zdravlje i domovi zdravlja sa organizovanom higijensko-epidemiološkom službom, dok troškove obuke snosi poslodavac.

Izuzetak postoji samo za zaposlene sa odgovarajućim visokoškolskim obrazovanjem iz oblasti medicine, farmacije, biologije, bezbjednosti hrane i srodnih nauka.

Lična higijena kao radna obaveza zaposlenih

Zakon prvi put jasno definiše da nepridržavanje mjera lične higijene predstavlja povredu radne obaveze.

Zaposleni su dužni da primjenjuju propisane higijenske mjere, dok je odgovorno lice ili rukovodilac dužan da kontroliše njihovu primjenu tokom čitavog procesa rada. Kontrola može biti delegirana i drugim zaposlenima pisanim putem.

U slučaju nepoštovanja mjera, poslodavac je obavezan da pokrene postupak utvrđivanja odgovornosti zaposlenog u skladu sa propisima o radu.

Preventivna dezinfekcija, dezinsekcija i deratizacija

Novi zakon uvodi jasnije definisane obaveze u oblasti preventivnih mjera zaštite.

Preventivna dezinfekcija mora se sprovoditi svakodnevno i kontinuirano u svim objektima pod sanitarnim nadzorom, uključujući radne površine, opremu, pribor i sanitarne prostorije.

Istovremeno, mjere dezinsekcije i deratizacije obavezno se sprovode najmanje dva puta godišnje — u proljećnom i jesenjem periodu — i predstavljaju zajedničku obavezu lokalnih samouprava, privrednih subjekata, vlasnika privatnih posjeda i nadležnih državnih organa.

Ove mjere mogu sprovoditi samo subjekti koji ispunjavaju zakonom propisane uslove i posjeduju rješenje Ministarstva zdravlja.

Obavezna kontrola mikrobiološke čistoće

U objektima pod sanitarnim nadzorom uvodi se obavezna kontrola mikrobiološke čistoće:

• površina i opreme,
• uređaja i pribora,
• prevoznih sredstava,
• ruku zaposlenih,
• vazduha u radnim prostorijama.

Učestalost kontrola i dozvoljene vrijednosti biće dodatno propisane podzakonskim aktima Ministarstva zdravlja, na predlog Instituta za javno zdravlje.

Šta novi zakon znači za privredu

Novi Zakon o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti značajno povećava odgovornost privrednih subjekata, posebno u sektorima turizma, ugostiteljstva, proizvodnje hrane, uslužnih djelatnosti i javnog saobraćaja.

U praksi, poslodavci će morati da:

• usklade interne higijenske procedure,
• organizuju obuke zaposlenih,
• uvedu redovne kontrole higijene,
• dokumentuju sprovođenje sanitarnih mjera.

Cilj zakona nije samo kontrola, već stvaranje održivog sistema prevencije koji smanjuje zdravstvene rizike i povećava sigurnost korisnika usluga i zaposlenih.

Stupanje na snagu

Zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“, čime počinje primjena novog regulatornog okvira zaštite stanovništva od zaraznih bolesti u Crnoj Gori.